युद्धअपराधीमाथि कारवाही नभए विदेशमा अरु नेपाली पक्राउ पर्ने
२० पुस, काठमाडौं । नेपाली सेनाका कर्णेल कुमार लामा बेलायतमा पक्राउ परेको घटनालाई लिएर परराष्ट्रमन्त्रालयले आपत्ति जनाउनु दुभाग्यपूर्ण हुने कानूनविद्ले बताएका छन् । सरकारले बेलायतको विारधे हैन, उसलाई सहयोग गर्नुपर्ने जिकिर विज्ञहरुको छ ।
‘पक्राउ परेका व्यक्तिमाथि अनुसन्धान गर्न बेलायती प्रहरीलाई सघाउनुको साटो राष्ट्रियताको कुरो उचालेर बेलायतको विरोध गर्नतिर लागियो भने यो दुभाग्र्यपूर्ण हुने छ ।’ कानूनविद् हरि फुँयालले अनलाइनखबरसँग भन्नुभयो । बेलायत, अमेरिकालगायत विकसित मुलुकहरुले ‘युनिभर्सल जुरिस्डिक्सन’ को सिद्धान्तअनुसार जुनसुकै देशका अपराधी भए पनि आफ्नो देशमा लुकेर बसेको अवस्थामा पक्राउ गर्न र छानविनमा दोषी देखिए कारवाही गर्न सक्ने फुँयालको तर्क छ । ‘अन्तराष्ट्रिय कानूनी प्रावधान छ भने भन्नेतिर अध्ययन नगरी राष्ट्रियताको नाममा विरोधमात्रै गर्नु सुझबुझपूर्ण कार्य होइन ।’
‘पक्राउ परेका कर्णेलबारे छानविन गर्न अब बेलायती प्रहरीहरु नेपाल आउन सक्छन्, यस्तो बेलामा सरकारले छानविनमा उनीहरुलाई सहयोग गर्नुपर्छ, सहयोग गरेन भने नेपालको छवि अन्तरराष्ट्रिय जगतमा धुमील हुन सक्छ ।’-फुँयालले भन्नुभयो ।
नेपालमा कानून छैन
कानुन नेपालमा यातनालाई अपराध नै नमानिएको हुनाले पीडितले उनीविरुद्ध बेलायतमा उजुरी दिएको फुँयालको तर्क छ । ‘नेपालमा यातनालाई अपराध नै मानिँदैन । यातना पाउनेलाई क्षतिपूर्ति दिनेसम्म भनिएको छ, तर, यातना दिनेलाई कानुनी कारावाही गर्ने कानून देशमा छैन ।’ उहाँ भन्नुहुन्छ – ‘चिलीका पूर्वशासक पिनोसेलाई पनि बेलायतले यसैगरी पक्रेको थियो, तर, चिली सरकारले आफैं कारवाही गर्छौं भनेर आग्रह गरेपछि उनलाई स्वदेश पठाइयो र त्यहाँको संसद्ले कानून बनाएर उनीमाथि कावाही गर्यो । नेपालले पनि यातनासम्बन्धी कानुन बनाएर कारबाही गर्छु भन्यो भने ती कर्णेललाई नेपाल झिकाउन सकिन्छ, तर संसद् नभएको अवस्थामा कसरी कानून बनाउने भन्ने बेलायतलाई विश्वास दिन सक्नुपर्छ ।’
विदेशमा अग्नी सापकोटा पनि समातिन सक्छन्
फुयाँलका अनुसार यस्तै कानूनअनुसार बेल्जियममा मुद्दा परेकाले अमेरिकी लेखक हेनरी किसिंजर बेल्जियम जाँदैनन् । जर्ज डब्ल्यु बुस स्वीटजरल्याण्ड जाँदैनन् । त्यसैगरी ल्याटिन अमेरिकीहरु नेताहरु स्पेन र अफ्रिकनहरु फ्रान्स जान डराउँछन् । ‘भोलि यसै गरी अग्नी सापकोटा पनि विदेश गएका बेला पक्राउ पर्न सक्छन्, अन्य नेताहरु पनि विदेशमा समातिन सक्छन् ।’-फुँयालले भन्नुभयो ।
देशमै कारवाही हुनुपर्छ
यसरी आफ्नो देशको सैनिक अधिकारीलाई विदेशमा पक्राउ गर्दा देशको स्वाभाविमानमा आँच आउँदैन र भन्ने प्रश्नमा फुँयाल भन्नुहुन्छ ‘युद्ध अपराधीलाई कारवाही गर्ने कानून बनाउनुपर्यो नि । अध्यादेश रोकेर राख्न भएन । सरकारले कानुन बनाएर आफ्नै देशभित्र कारवाही गरोस् भन्ने माग पीडितहरुले राख्दै आएका छन्, नेपाल सरकारले गरेन भने सवदेशमा यसैगरी अरु मान्छे पनि पक्राउ पर्न सक्छन् ।’
